IJAMBO ABEPISKOPI KATOLIKA BASHIKIRIJE RYEREKEYE AMAHORO MU BURUNDI (NOELI 2011)
CONFERENCE DES EVEQUES CATHOLIQUES
DU BURUNDI
Secrétariat Général
IJAMBO ABEPISKOPI KATOLIKA BASHIKIRIJE RYEREKEYE AMAHORO MU BURUNDI. NOELI 2011
“IMANA NININAHAZWE MW’IJURU,
KW’ISI NAHO HAZE AMAHORO KU BAKUNZI BAYO”
(Lk 2, 14)
Intangamarara
Bakristu bavukanyi,
Barundi benewacu, na mwe mwese mwipfuriza ineza igihugu cacu,
Muri iki gihe amahoro asa n’ayageramiwe mu gihugu cacu, twebwe Abepiskopi Katolika b’i Burundi twashinzwe na Yezu Kristu, Umwami w’amahoro, ibanga ry’ukuragira igihugu c’Imana, tuje gusubira kubashikiriza ijambo ryerekeye amahoro mu gihugu cacu.
1. Hasigaye imisi mike ngo twebwe abakristu duhimbaze umusi mukuru wa Noeli, aho twigina dukenguruka ivuka ry’Umwana w’ikinege w’Imana yigize umuntu ngo adukize. Igihe yavukira i Betlehemu, abamalayika bamusanganije impundu y’amahoro bati: “Imana nininahazwe mw’ijuru, kw’isi naho haze amahoro ku bakunzi bayo” (Lk 2, 14). Nkako nyene yavutse ari Umwami w’amahoro. Ayo mahoro ni yo twebwe abungere banyu tubipfurije mwese muri iki gihe asa n’ayageramiwe mu gihugu cacu. Nimuze twebwe twese turi abakunzi b’Imana, dukundire uyo Mwami w’amahoro, atwigishe kubana mu mahoro muri ubu Burundi bwacu, n’ukuyaremesha aho tuba n’aho turangurira imirimo tujejwe.
2. Ni ivyo tuzi, amahoro ni intabonwa dukwiye kuronderana ubwira no kubungabunga aho turi hose, cane cane twebwe abakristu dutegerejwe gushingira intahe Umukiza Yezu, mu bisata vyose vy’ubuzima bwacu. Nkako, nk’uko inyigisho y’Umuvyeyi wacu Papa Benedigito wa 16 ibitwibutsa:
Ubutumwa bw’ukuremesha ubutungane n’amahoro mu kuri ni intabonwa itagira ingero (Raba AM 1). Dukundire rero dusemerere, twongere twamirire kure ingwano n’ivyo vyose vyohava biyidusukamwo muri iki gihugu cacu. Erega ntibikiri agaseseshwarumuri, tudakuye hasi ngo dukore ibishoboka vyose, ibiriko biraba ubu mu gihugu cacu, nta handi vyodushikana atari ku kabi kabishe k’iyindi ngwano, kandi tutari bwanakire imvune twatewe n’iyo mu myaka iheze.
Agahengwe twaronse, nitugakoreshe mu kurondera amahoro arama
3. Amagorwa twatewe n’ingwano yo mu myaka iheze ntitwokwirigwa turayagarukako, twese turayazi, kiretse abana bavutse vuba, na bo nyene uravye neza usanga bavukanye imvune y’iyo ngwano. Ntitwemere rero yuko dusubira mu marira twatewe n’ukubura abacu n’ivyacu vyahitanywe n’iyo ngwano.
4. Umwizero w’ukwogorora wagarukanywe n’uko abari bashamiraniye bahavuye bakicara hamwe ngo barabe ingene bosangira igihugu n’ivyaco; nituwukomeze, udushikane ku mahoro arama, ntidusubire mu vyo kwigungirako, ugukumirana n’ugukoresha umuheto.
5. Erega umwizero w’ukwogorora nitubone ko uriho, udufashe gutera tuja imbere. Nk’indyane z’amoko, twariko turazikira; abenshi mu bari barahungiye hanze baragarutse mu gihugu, kandi na bamwe mu bateshejwe izabo barasubiye mu matongo yabo; inzego z’ubutegetsi n’umutekano zariko zirasubira kuba iza bene Burundi bose ata gukumirana; intwaro rusangi ishimikiye ku migambwe myinshi yari itanguye kuboneka; imigambwe yose yahora yubahirijwe; kandi abafise ico bashikiriza bagishikiriza ntibagihorwe; igihugu cari gitanguye gusanurwa ukabona ko abatari bake bariko barubaka; igiteye amakenga, ni uko bivugwa ko bamwe bakoresha uburyo basahuye benewabo n’igihugu; n’ibindi bikorwa vy’iterambere mubona aho muherereye, bituma tubona ko inzira twafashe yari nziza. Ivyo vyose tubikesha uku kwumvikana kwadushikanye ku ntwaro rusangi. None ga yemwe twitore dusubire mu nzira y’ugushamirana, kwinubana, kuryana n’ukugwana? Oya nyabuna!
6. Nk’uko muri Ekleziya yacu tubandanya tubitura Imana muri ca gisabisho c’Inama z’Imiryango ya Diyoseze, “Imana yaraduhaye Uburundi, ibutaka ivyiza vyinshi irabidusangiza twese, kugira ngo bidutunge, bize bidutungire abana, abuzukuru n’abuzukuruza”. Ntitukabe rero ba “bahebiyake” mu kugomba guca mu yandi mayira, aciye kubiri n’ugusangira ivyo Imana yadusangije.
Nitwiyamirize rero ingwano, itotezwa be n’ubwicanyi vyimonogoje mu gihugu
7. Hagize iminsi havugwa ururimi rw’ingwano: baba abavuga ko biteguriye kuyitera canke abemeza ko itagishoboka. Ico twomenyesha ni uko, baba abagomba kuyitera canke abibwira ko boca bayitsinda, ingwano ni mbi. Ntitukamenyere
ingwano. Ntitukayikinishe. Irinze yaduka, isambura vyinshi, igahitana benshi kandi bose ni ibiremwa vy’Imana. Ni co gituma uwukunda vy’ukuri igihugu n’abanyagihugu, agikingira ingwano, akirinda ivyitwazo vyose vyohava bituma itangura. Turasubiriye rero kwiyamiriza twivuye inyuma inzira y’ingwano muri politike, kuko ntiyigeze iba na rimwe inzira y’amahoro arama. Cire hasi birarura, kuko iyo nzira, nta handi ishikana atari mu rupfu rwa bene-Burundi, eka mbere n’abanyamahanga.
8. Hari n’ubwicanyi mu gihugu buhaye burenga urugero. Uretse ubwicanyi bwamye, nk’ubuva ku busuma busanzwe, ku gupfa amatongo n’ayandi matungo, canke ku gutwarana uburozi, ubu igihugu cacu gisongewe isibe n’ubwicanyi bundi bufatiye ku mvo za politike bukagirizwa impande zose z’abashamiraniye; mbere hari n’ikibi gishasha co kuzimiriza abantu: baranyuruzwa, bakicwa, bagatabwa mu nzuzi canke mu gahinga, bakayoberanywa, bakabaca ibihimba vy’umubiri. Muri ivyo hari n’ibisigaye vyagirizwa bamwe bamwe mu bari mu nzego z’ukugendereza n’ukubungabunga umutekano.
9. Hari ikintu dukwiye kwitondera muri iki gihugu. Ni ic’uko ibintu vyinshi n’aho bivugwa, bigatangwako impanuro, zaba iza benegihugu canke iz’abanyamahanga, aho uko ababibwirwa baraba ukuri kurimwo, ngo barabe ko hari ico vyofasha, womengo uwuhanuye wese aca aba umwansi, akabonwamwo uwugomba kwaka amaronko beneyo. Vyoramuka bibandanije gurtyo, ntaho twoba tuvuye kandi ntaho twoba tugiye, kuko ntaho vyigeze ko umutwe w’umwe wigira inama.
10. Ikindi kiriho n’aho kidakunze kuvugwa cane, ni ubwoba butekeye igihugu. Mbega abari ku butegetsi bumvise urukurukuru rw’uko hari imigwi y’abagomba gutera Leta ngo bayisenyuze umuheto, bobura ubwoba ? Ku rundi ruhande, abatavuga rumwe na Leta babonye bamwe muri bo bagiye barafatwa ku mwikeko w’uko bashigikiye iyo migwi, hanyuma bagapfungwa canke mbere bamwe bagatorwa ibiziga, bobura ubwoba ? Kandi ivyo vyose biriho, kuko abamaze kwemanga ko bayoboye imigwi y’abagomba gutera Leta twarabumvise; n’abirirwa barafatwa ngo bagirweko amatohoza, turababona. Ubwoba rero buriho no mu banyagihugu; n’ikimenyamenya ni uko hari ababaho bihishije abandi bagahunga. Tukaba tuzi ko ubwoba na bwo butuma abantu bakora ibitokozwe, kuko uwutekewe n’ubwoba atigera akora ibintu neza.
11. Ivyo vyose bituma mu gihugu ukwizerana kugabanuka, abantu bagatangura kwinubana, bakikekana, ntibabe bakivugana ukuri. Gurtyo inzira y’amahoro ntitere imbere, vyongeye n’ibibazo bihanze igihugu n’abanyagihugu ntibibe bikironkerwa umwanya ukwiye, kuko abanyepolitike baca basamazwa n’izo mpari zabo, zihava mbere zigatera n’umutima uhagaze abanyagihugu. Ivyo bibazo ni nk’ic’ubukene mu gihugu, ic’ingene tworwanya igiturire n’inyuruzwa ry’amatungo y’igihugu, ikibazo c’intwaro ibereye, n’ibindi vyinshi.
None imvo n’imvano y’ako kabi ni iyihe ?
12. Amatora yo mu makomine yaraye abaye, abanyepolitike bariciyemwo imigwi ibiri, haba abemeye kubandanya ihiganwa mu matora yakurikiye, n’abiyonjoroye bagiriza Leta n’umugambwe uri ku butegetsi yuko babivye amajwi. Kuva ico gihe ntawabaye agiha uwundi nirwere. Ahubwo, baciye batangura kwimbana no mu mizi, bamwe mbere mu biyonjoroye barahava babwirizwa guhungira mu mahanga, iyo babandanya bagwaniriza Leta mu buryo bwose bashoboye.
13. N’aho muri bo ata n’umwe arigera avuga ko ashigikiye ugukoresha igikenye mu gushika ku co yipfuza, Leta yo ntireka kubagiriza ugukokeza n’ugukingira ikibaba abo yita “imigwi y’abasuma n’inkozi z’ikibi”, ikabagiriza ubwicanyi buba hirya no hino. Na bo nyene ni ko kw’uko, ntibahengeshanya kwagiriza Leta n’umugambwe uri ku butegetsi yuko bagira irementanya kugira ngo ubwo bwicanyi babusuke ku batavuga rumwe na yo, babartyoze, babe baronse aho babaca mu kubagwanya nk’inkozi z’ikibi gusa.
14. Mu vyo turiko turabona ubu, hamwe hamwe biragoye kumenya neza abo ubwo bwicanyi bwagira, narirya abashinzwe gutohoza, kenshi uheruka bavuga ko batanguye, mugabo ntibamenyeshe ko hari ico bashitseko. Igisa n’ikiboneka ni uko ababigira bose babitumwa n’abagwanira ubutegetsi, bamwe ngo babugumye, abandi ngo babushikire.
15. Mu vyo tubona kandi, iyo ngwano y’ubutegetsi iri n’ico yisangije. Bamwe bagira bati twabuhawe na benegihugu biciye mu matora none dutegerezwa kubugumya gushika ababuduhaye babutwatse. Abandi na bo, bagashingira ku kubagiriza ko bivye amatora kandi ko batwaye nabi. Ariko ubiravye neza, n’aho bose bitwaza intwaro rusangi, mu vy’ukuri, benshi umengo ico banezwe ni ubutegetsi bubazanira amaronko. Bamwe, aho gukengurukira abenegihugu babahaye ubwo butegetsi mu gutwara neza, barondera ineza ya bose, abandi nabo aho kunegura ibitagenda neza bivuye ku mutima wo kwubaka, benshi muri bo basa n’abironderera gusa kugwiza amaronko.
16. Imvo n’imvano y’akabi kageramiye igihugu cacu, twibaza ko ihagaze aho.
None umuti woba uwuhe ?
17. Intwaro nk’uko yavuye mu matora ya benegihugu, niyubahirizwe; mugabo abategetsi bamenye ko urukiza rw’igihugu nk’iki caciye mu mayira tuzi, ruri mu kwemera gusangira n’abandi, kugira na bo nyene bagire umuganda baterera mu rugamba rwiza rw’amahoro.
18. Inzira y’ingwano, n’iyo igize ngo irashitse, ntishikana ku mahoro arama. Abari mu nzira y’ingwano, baba abagomba kuyitera canke abitegurira gusa kuyigwana, nibayivemwo. Ahubwo ku bw’ineza y’igihugu n’abanyagihugu, bose bakure mu kayira ico cose cotuma ingwano isubira kwaduka, kuko iyo yadutse, abenegihugu ni bo bahagorerwa rwose.
19. Kubera ico, nihatunganywe bidatevye ibiganiro vy’ukuri, biha ijambo abanyepolitike bose, harimwo n’abatavuga rumwe na Leta, babigirire mu rwego rushobora kwemerwa na bose bisunze amasezerano y’i Arusha n’Ibwirizwa Nshingiro.
20. Kugira ngo ivyo bishoboke, Leta niyemere ko hari abatavuga rumwe na yo kandi ko bakenewe mu gihugu kugira ngo umugambi w’amahoro n’uw’intwaro rusangi ushoboke. Abatavuga rumwe na Leta na bo, nibirinde kudadaza, ivyiza bikozwe na Leta babishime, kandi baronderere hamwe n’abandi uburyo, bw’uko inzira y’amahoro twinjiyemwo yokomezwa.
21. Kubera ko hari abari mu nzego z’umutekano canke z’igendereza, bagize iminsi batungwa agatoke n’abanyagihugu ko boba bakorera ikibi abanyagihugu, abazishinzwe ni bazicungere neza kuruta, zoye guteza urubwa Leta.
22. Ubwicanyi bwose n’ukunyuruza abantu bifatiye ku mvo za politike, nibihagarare vuba bwango. Ibi na vyo vy’ukuza barafata abo biketse bose bagaca bapfunga ngo bagomba gutohoza, vyokorwa vyubahirije agateka ka muntu n’amategeko y’igihugu cacu, kugira ngo ntibibandanye bivyura ukwinubana mu bantu, n’ugutuma abantu batekerwa n’ubwoba, gushika n’aho bamwe bahunga igihugu.
23. Inkozi z’ikibi zimaze kwibonekeza kandi zitungwa agatoke n’abanyagihugu, n’aho zoba ziri mu mugambwe uri ku butegetsi, ni zihanurwe biboneka, vyanse zihanwe nk’uko amategeko abitegekanya, zoye kuguma ziza zirigamba abanyagihugu bazishengeje, nk’uko umengo ziri hejuru y’amategeko.
24. Abacamanza niberekane ko bari mu rwego rwigenga kandi babigendere. Ukudahana ivyaha birwanywe, bibonekere mu gusozera amatohoza yama yatangajwe ko yatanguye, n’ugucira imanza abagirizwa ubwicanyi, ukunyuruza itunga ry’igihugu n’ibindi vyaha.
25. Umugambi wo gukura ibigwanisho mu banyagihugu nubandanye ushike ku ngingo wagenewe, kandi ntihagire ibigwanisho bisubira gutangwa mu banyagihugu. Ivy’ugukoresha urwaruka rwegamiye imigambwe nk’abasirikare nibigirwe umuziro, kuko biracanishamwo urwaruka, bikanatuma mbere rukura rwibaza ko ubugabo ari urucumu ! Aho vyagizwe hose, vyaruhiye guta igihugu mu kaga.
26. Umugambi wo guteza imbere intwaro ibereye, mu kwitwararika kwubahiriza agateka ka zina muntu, mu kurwanya ata mpuhwe igiturire, ukunyuruza n’ugusesagura itunga ry’igihugu, niwitwararikwe uje vy’ukuri mu ngiro. Abo biboneka ko ivyo batunze biteye amakenga kandi bari mu ntwaro, babagireko amatohoza, boye kuguma bikekwa ku busa.
Bakristu dusangiye ukwemera : “Ni mwebwe muco n’umunyu w’isi” (Mat 5, 13.14)
27. “Bibwirwa benshi bikumva bene vyo” ! Iri jambo turishikirije abarundi bose, abemera Imana n’abatayemera. Mugabo dusavye ko ryakirwa ku buryo budasanzwe n’abo bose bemera ko bayoboka Kristu Umwana w’Imana. Uyo Mwana w’Imana buca dushemeza ivuka ryiwe, ni we yatubwiye ati: “Ni mwebwe munyu w’isi”, “Ni mwebwe muco w’amakungu” (Mat 5, 13.14).Yarongeye avuga rya jambo nkoramutima ngo: “Hahiriwe abaremesha amahoro, kuko bazokwitwa abana b’Imana” (Mat 5, 9). None rero twebwe twatoranye kuba abana b’Imana, abavukanyi ba Kristu, mu kuvuka ubwa kabiri mw’ibatisimu, nitwigane uyo Yezu yaje yigisha amahoro, agendera amahoro, aremesha amahoro.
28. Bakristu mwese, na cane cane mwebwe mukorera muri politike, haba mu gihugu, canke hanze, nimugendere ibanga ryanyu, ntimuterwe isoni n’ukwemera kwanyu, nk’uko Umuvyeyi wacu Papa Benedigito wa 16 aherutse kubibasaba: nimwerekane ubutwari mu kwunganira intwaro nziza y’igihugu cacu, mwishimikije ukwemera kwanyu, kuko muzi akunguko kwozanira ineza ya bose (Raba AM 131).
29. Nimwame mwibuka ko mu nkingi z’amahoro hari ukuri hakaba n’ubutungane. Reke kuza muranka ukuri canke mukuzingamika, mu kwitiranya ikibi n’iciza kuko ukuri n’amahoro birashigikirana (Iz. 85). Vyongeye, hagararire ubutungane bimwe biboneka, mu gutunganiriza bose mu vyo mushinzwe canke mwishinze, kuko amahoro adashimikiye ku butungane amara umwanya urume rumara (AM 18). Ariko kandi mwame mwibuka ko hejuru ya vyose hari urukundo, kuko ni rwo gahivu kungira ubumwe bose, kagatuma amahoro ashoboka (Raba Kol 3, 12-
15). Ni uko rero, nk’uko Paulo Mweranda abitwigisha: “Nimugumye umutima rugabo mukenyeje ukuri, mwikwije ubutungane, mwambaye inkweto z’imbangutsi ngo mukwize inkuru nziza y’amahoro; hejuru ya vyose nimwakire n’inkinzo y’ukwemera ngo mubashe kuzimya imyampi irurumba y’umubisha; nimwakire kandi inkofero y’ubukiriro n’inkota ya Mutima ari yo rya jambo ry’Imana” (Efezi 6, 14-17).
30. Twebwe Abungere banyu, muri iyi minsi tubatumiriye kurushirizaho gusenga, ukwisonzesha n’ugukora igikorwa c’urukundo, dusabira amahoro igihugu cacu. Dusavye ko kw’igenekerezo rya 29 kigarama 2011 twohurira ku gisabisho c’ugushengerera Isakramentu ryeranda, twibuka umunsi w’igandagurwa ry’ Intumwa ya Papa mu Burundi Musenyeri Michael Courtney yaharaniye amahoro.
31. Turangije tubipfuriza mwese kugira iminsi mikuru myiza ya Noeli n’umwaka mwiza muhire. Ese Umwami w’amahoro yovukira mu mitima yanyu, mu ngo zanyu, no mu gihugu cose, maze uyu mwaka wose tukumva ko uyo Mwami w’amahoro adufashije gutera imbere mu gukomeza inzira y’amahoro mu gihugu Imana yatugabiye.
Imana Data yaturungikiye Umukiza, na Mwana yigize umuntu akabana na twe, na Mutima Mweranda atumurikira, nibahezagire mwese, kandi ihezagire n’igihugu cacu c’Uburundi. Bikira Mariya Mugabekazi w’amahoro nadusabire. Bigiriwe i Bujumbura, kw’igenekerezo rya 8 Kigarama 2011 ku munsi Mukuru w’Isamwa ata gicumuro rya Bikira Mariya.
Abungere banyu:
Gerevazi BANSHIMIYUBUSA Umwepiskopi wa Diyoseze ya Ngozi akaba n’Umukuru w’Inama y’Abepiskopi Katolika b’i Burundi
Venansi BACINONI Umwepiskopi wa Diyoseze ya Bururi akaba n’Icegera c’Umukuru w’Inama y’Abepiskopi Katolika b’i Burundi
Simoni NTAMWANA Umwepiskopi Mukuru wa Diyoseze Nkuru ya Gitega
Evaristo NGOYAGOYE Umwepiskopi Mukuru wa Diyoseze Nkuru ya Bujumbura
Yohakimu NTAHONDEREYE Umwepiskopi wa Diyoseze ya Muyinga
Bonaventure NAHIMANA Umwepiskopi wa Diyoseze ya Rutana
Bulaziyo NZEYIMANA Umwepiskopi wa Diyoseze ya Ruyigi
Musenyeri Théogène MURWUWUNDI Icegera c’Umwepiskopi wa Diyoseze ya Bubanza
MESSAGE QUE LES EVEQUES CATHOLIQUES DU BURUNDI ADRESSENT AU PEUPLE DE DIEU CONCERNANT LA REGULATION DES NAISSANCES
CONFERENCE DES EVEQUES CATHOLIQUES DU BURUNDI
Secrétariat Général
MESSAGE QUE LES EVEQUES CATHOLIQUES DU BURUNDI ADRESSENT AU PEUPLE DE DIEU CONCERNANT LA REGULATION DES NAISSANCES
La procréation requise des époux en vertu de leur dignité d’enfants de Dieu
0. Chers frères et soeurs dans la foi, et vous tous qui cherchez le bien des familles, nous, vos Pasteurs, nous vous adressons nos salutations paternelles en vous souhaitant d’ouvrir les portes de vos coeurs et de vos familles au Sauveur qui nous est né pour qu’il vous remplisse de sa paix pendant cette Année de la Foi.
Préliminaires
1. Comme nous le disions déjà dans le Directoire du mariage et de la famille dans l’Eglise du Burundi (cf. nn. 67-69), la question de la démographie galopante est préoccupante pour tout un chacun. Le taux de croissance démographique dans notre pays est très élevé compte tenu de la petite étendue de ce dernier et du fait que sa population vit à plus de 90 % de la seule agriculture. Les terres se sont amenuisées et appauvries, les conflits fonciers opposant les ayant-droits sur les mêmes propriétés augmentent à un rythme inquiétant.
2. Par ailleurs, la pauvreté pèse sur une large partie de la population et ne cesse d’augmenter. L’effectif de ceux qui n’ont rien à manger, le nombre des mal-nourris et des enfants de la rue y sont en augmentation. De même y sont-ils nombreux ceux qui n’arrivent pas à se faire soigner ou à faire soigner les leurs et ceux qui ne peuvent pas s’acheter des habits ou procurer à leurs enfants le nécessaire pour pouvoir aller à l’école. Bien que beaucoup d’écoles primaires et secondaires aient été construites surtout ces dernières années, leur nombre reste encore insuffisant par rapport à l’effectif des enfants en âge de scolarité. Or le développement de notre pays n’est pas possible tant que les jeunes qui constituent son avenir, ne vont pas à l’école (suite…)
Itangazo rishikirijwe n’Inama y’Abepiskopi gatorika b’i Burundi
Itangazo rishikirijwe n‟Inama y‟Abepiskopi gatorika b‟i Burundi
mu kuremesha abakristu n‟ugukengurukira Nyenubweranda Papa Benedigito wa 16
muri iki gihe c‟uko yikebanura Ekleziya mu butumwa yahoramwo bw‟ukuba Papa.
Bakristu, muryango w‟Imana w‟i Burundi, namwe bakunzi b‟Imana mwese,
1. Kw‟igenekerezo rya 11 Ruhuhuma 2013, Inama y‟Abepiskopi Gatolika b‟i Burundi yarabashikirije itangazo rimenyesha ingingo Umuvyeyi wacu Papa Benedigito wa 16 yafashe, yo gutanga imihoho mu butumwa yari yaratorewe bw‟ukuba Umwepiskopi mukuru w‟i Roma n‟Umusubirizi wa Petero Mweranda. Nkuko we nyene yabitangaje, iyo ngingo yayifashe kubera ubusaza bwiwe bumurembeje n‟amagara atakimukundira kurangura neza nkuko bikwiye ubwo butumwa. Birumvikana ko iyo ngingo yatangaje abatari bake kuko bitari biherutse ; mugabo kandi n‟abatari babizi, baciye bamenyeraho ko ari ingingo yumvikana kuko isanzwe itegekanijwe muri Ekleziya mw‟itegeko ryayo ry‟332,§2. Kubera ko bitegekanijwe, iyo ngingo ntawe yotera ubwoba kuko iyo ifashwe, Ekleziya ntica igwa mu kaga ; uretse ko n‟ubundi isanzwe iyobowe n‟Imana mu buryo bw‟akayoberabahinga, no mu biboneka, ibintu bibandanya bigenda nkuko Ekleziya yabitegekanije, gushika habonetse Umusubirizi wa Petero Mweranda ku ntebe y‟i Roma.
2. Iyo ngingo rero Nyenubweranda Papa Benedigto wa 16 yatangarije Ekleziya yose mu nama y‟abakardinali, ija mu ngiro kuva kuri uyu wa kane igenekerezo rya 28 Ruhuhuma 2013, guhera isaha zibiri z‟ijoro z‟i Roma, isaha zitatu z‟ijoro za hano iwacu i Burundi. Guhera kuri iyo saha, Ekleziya gatorika izoba ata mu Papa ifise, ni ukuvuga ko Intebe y‟Umwepiskopi mukuru w‟i Roma akaba ari na yo Ntebe ya Petero Mweranda, izoba igaragara, gushika umusi Abakardinali barekuriwe gutora (n‟ukuvuga abatarshikana imyaka 80 kandi bakiri mu bumwe bw‟Ekleziya), bazotora uwundi Musubirizi wa Petero Mweranda.
3. None rero twebwe abakristu, twobandanya twakirana ukwemera iyo ngingo ya Nyenubweranda Papa Benedigito wa 16. Turacibuka ko mu 2005, afise imyaka 78 yari yatorewe iryo banga rihambaye, hanyuma ahanuje Imana ikamubwira kuryakira, agaca aryakira. None uyu munsi naho, ku myaka 85 ishira 86, amaze guhanuza Imana kabiri gatatu, iyo Mana nyene yamubwiye ko yokinjura, hanyuma aca aragamburuka iryo shaka ry‟Imana. Yaduhaye twese akarorero keza k‟ukwakira ishaka ry‟Imana mu bihe vyose, uko rije rimeze kwose. Muri iki kiringo rero, twebwe abakristu, ico twogira ni ukubanza gukengurukira Imana ku vyiza Papa Benedigito wa 16 yakoreye Ekleziya yayo iciye kuri uyo mupapa yari amaze imyaka 8, ayoboye Ekleziya yo kw‟isi yose, akomeza ubumwe n‟ukwemera kw‟abakristu.Tugakengurukira cane n‟uyo muvyeyi nyene Papa, ku vyiza vyinshi yakoze. Akaba mbere adusigaranye n‟Umwaka w „Ukwemera, ka karyo keza k‟uko umukristu wese aho ari, yiyibutsa ubwiza n‟iteka ry‟ukuba uwa Kristu, agaca yiyibutsa n‟ibanga yatoranye ry‟ukuba « umuco n‟umunyu w‟iyi si yacu » tubayemwo (raba Mat.5).
6. Ikindi twogira, ni uko twobandanya tumwibuka kandi tumuhetse ku muzirikanyi mu kumusabira. Nkuko na we nyene yabidusavye, tuzokwama tumwibuka mu gisabisho, kandi na we nyene aherutse kubitangaza ko ugutanga imihoho kwiwe kutavuga uguheba Ekleziya. Ahubwo ngo « agiye kubandaniriza ubutumwa bwiwe ahiherereye adusabira », nka kumwe Petero, Yakobo na Yohani bajana na Yezu ahiherereye ku musozi wa Tabor ngo basenge neza, batwikiriwe n‟umwakaka w‟ubumana bwa Yezu. Na we yatwemereye ko azobandanya asabira Ekleziya. Ekleziya na yo yemeye kuzoguma imwita Papa Benedigito wa 16, kandi n‟inyambarabami yahorana akazigumya, uretse gusa iziranga umupapa ari ku ngoma. Ivyo tuzowibukirako uyo mupapa wacu ni vyinshi. Muri rusangi, hari inyigisho nziza nziza zitomoye kandi zishingiye ku kwemera Imana yitwa Serukundo, n‟ugushingira intahe ukuri mu bwitonzi bwinshi adusigaranye. Hari kandi ishaka ridasanzwe yatweretse ry‟ugufasha Ekleziya ngo yirtyorore, ibe koko iya Yezu Kristu, ntihave ikurikira imigenzo y‟iyi si, ahubwo igire ubutwari bw‟ukubera iyi si yacu, « umunyu n‟umuco w‟isi » mu kugendera ubutungane, ukuri n‟urukundo, ngo abantu bumve ko bavukana muri Kristu, babane mu mahoro. Hari rero n‟ingingo zihambaye kandi zasaba ubutwari yafashe, kugira ngo ntihagire abahirahira ngo bikingirize umutamana w‟abatumwa b‟Imana, kandi batagomba kugendera iryo banga nkuko Imana ibibasaba, Ekleziya na yo ikabitegereza. Hari n‟ikindi, ni uko ubwenge bwiwe buhanitse mu vy‟Imana butigeze bumutuma yishira hejuru, ahubwo bwamuhaye ubwitonzi ntangere bw‟ukwicisha bugufi kudasanzwe, kwamutuma ashobora n‟ukwigisha abantu batobato akababera Umuvyeyi biyumvamwo.
7. Kuri twebwe turi muri Ekleziya yo muri Afrika, tuzoguma tumushimira cane kandi, kuko yabandanije atwizigira mu kudutoramwo Abepiskopi n‟Abakardinali, baba abaguma mu madiyoseze yabo, canke abo yiyegereza ngo bakorane hafi. Turanamushimira cane ku buryo bw‟umwihariko, kubera Inyigisho yiwe nziza cane yerekeye Afrika yacu yaheruka kuduha, ngo itubere nk‟agakoni twitwaza muri ibi bihe turimwo. Muri iyo Nyigisho yitwa « Africae munus », yihweje ingene abakristu bo muri Afrika bafise ishaka mu kwemera kwabo, mu kwijukira gusenga Imana y‟ukuri n‟ukwubaha amabwirizwa yayo, yaratangaje icese ko Afrika yacu, ifashijwe n‟ukwemera twaronse, isigaye imeze nk‟intara y‟umwizero w‟isi yose, tukaba nk‟umutima w‟isi ya none. Ntaworeka rero kumukengurukira kuko yadutaze vyiza nk‟Umuvyeyi nyene adukunda. Imana ibandanye imuduhezagirira maze ivyo yamufashije kubona bitwerekeye, ibishitse, tubere abandi umwizero.
8. Ivyo rero vyari ivy‟ukumukengurukira. Ku rundi ruhande naho, hari abaguma bibaza bati : mbega none guhera itariki 28 Ruhuhuma, ibintu bizogenda gute ? Humure, bakristu ! Ni ko, kuva ku wa 28 Ruhuhuma isaha zitatu z‟ijoro za hano iwacu, Ekleziya gatorika yose, nta Papa izoba ifise. No mw‟isengero, mu nkuka y‟imisa, muzokwumva ko umusaseredoti azosimba ca gisabisho c‟ugusabira Umupapa ari ku ngoma, kuko atawuzoba ahari. Ni igihe rero gihambaye muri Ekleziya, ariko bitavuze ko ari igihe giteye ubwoba. Erega n‟ubundi Ekleziya ni iy‟Imana, iri mu minwe y‟Imana, ni yo iguma iyibungabunga. Ico dusabwe ni ukubandanya tubaho mu kwemera, mu kwizigira no mu rukundo. Ibisigaye, amategeko y‟Ekleziya arabitegekanya vyose, haba ku vyerekeye ingene Ekleziya iba irayoborwa muri ico kiringo, haba kandi no mu buryo hatorwa uwundi Musubirizi wa Petero Mweranda. Nta n‟umwe yiyadukiza muri Ekleziya gatorika, vyose bikurikira indinganizo izwi kandi yanditswe. Mu bisanzwe, mu misi 15 canke 20, abakardinali barekuriwe gutora Papa mushasha, bazoca bakorana, kugira ngo batore uwundi Musubirizi wa Petero Mweranda. Muri kino kiringo abo Bakardinali barekuriwe gutora bashika 117, bakaba bakomoka mu ntara zose zo kw‟isi irimwo Ekleziya gatolika : i Bulaya, muri Amerika, muri Aziya, muri Oseyaniya no muri Afrika. Indinganizo y‟ingene batora umupapa isanzwe itomowe mu Nyigisho imaze igihe, kandi no ku munsi wa mbere uheze, ku wa 25 Ruhuhuma, Papa Benedigito yarahinyanyuye bimwe bimwe muri iyo nyigisho, ngo bijane n‟iki gihe, nk‟ibijanye nuko babonye bose bamaze gushika, bashobora gutora batarinze kurindira iyo minsi yose icumi n‟itanu.
9. Twebwe abakristu, muri ico kiringo, dutumiriwe gusenga cane Imana, twambaza Mutima Mweranda, kugira ngo amurikire abatora, maze hatorwe Umusubirizi wa Petero Mweranda abandanya ayoborana ukwemera, ukwizigira, urukundo, ubwira n‟umwete ubusho bw‟Imana, maze Ekleziya irushirizeho kurangura ubutumwa bwayo yarazwe n‟Umukama Wacu Yezu Kristu, bw‟ukumenyesha Inkuru Nziza ikiremwa cose, n‟ugushingira intahe urukundo rw‟Imana mu bantu.
10. Bakristu b‟i Burundi, turazi yuko iyo habonetse ibihe bidasanzwe, hama hari abakoreshwa na Sekibi, ugasanga bariko barakwiragiza ibihuha n‟ibinyoma, cane cane ivy‟ugutera ubwoba abantu, ngo karabaye noneho. Hari mbere n‟abasigaye baca bahenda abantu, ngo bari bavyeretswe, kugira ngo bace umutima abakristu. Ntibibatangaze. Kuva kera Sekibi yama ibanza kugomba gukura umutima w‟abemera ku Mana kugira ngo ibone kubigarurira, ibate mu kaga. Ni ko yabigenjeje ku bavyeyi bacu bambere (Gn) kandi ni na ko yagomba kubigirira Yezu muri ya mageragezwa duheruka kuzirikana muri iyi Karema. Ntimugaterwe ubwoba n‟abo bavuga ivyo batazi kandi batatumwe. Nimubandanye nyabuna musenga ata bwoba, kandi muremye. Nimusabire Ekleziya y‟Imana, mu bisabisho vyanyu vya minsi yose, mu nkuza z‟imisa murushirizeho mbere kuba benshi, mu guteramira isakramentu ryeranda, mu kuvuga ishapule n‟irozari ; mwongere mubandanye mukora ibikorwa vyiza vy‟urukundo n‟ikigongwe, kuko ari vyo bishimisha Imana.
11. Bakristu dusangiye ukwemera, ego nyene, tubivuge tubisubire : ntimusabe nk‟abapagani, basaba kubera ubwoba. Dusabe nyabuna twishimikije ukwemera kwacu, na rirya turi mu Mwaka w‟Ukwemera. Nkako, Umukama yarabirahiye Petero ati: “uri urutare rutamenwa, kandi kuri urwo rutare ni ho nzoshingira Ekleziya yanje, n‟inteko z‟amashetani ntaco zizoyigira”.(Mat.16, 18). Turazi ko Imana ari mutabesha kandi mudahemuka, ko yavuze iryo jambo, n‟aho ubwato bwa Petero bwonyiganyizwa n‟ibihuhusi, kirazira ko bwibira, kuko Yezu abuyobora naho twokwibwira ko asinziriye, yaratweretse ko agona ari maso, nka kumwe yabigirira abatumwa mu guhumuza ibisebuzi vyari bibayobeye(Mat.8, 23-27). Uko kwemera ni kubaremeshe mwese, maze n‟ibihuha vyose mwokwumva, mubifate nk‟ivyo bihuhusi, mugabo bitigeze bituma ubwato bw‟Ekleziya iyobowe na Yezu Umwungere Mwiza bwibira ngo busome nturi. Muzoze murumviriza ijambo ry‟Abungere banyu, bazoza barabamenyesha aho bigeze. Aho muzobona mudategereye, mwegere abasaseredoti banyu , mubabaze inkuru y‟imvaho, gushika igihe bazobatumirako gusanganiza impundu n‟urweze Umupapa mushasha azoba yatowe, kandi ntibizoteba kanini, ni ukurindira gusa igihe c‟Imana.
12. Muri Ekleziya yacu, tugira n‟Imana turafise Umuvyeyi twama twirukira, na none yitwa Umutabazi w‟abakristu. None rero, niduture Ekleziya yacu Bikira Mariya Umutabazi w‟abakristu, kugira ngo ayiremeshe nk‟Umuvyeyi nyene, kandi aze yongorore Abakardinali bose bazodutorera Umupapa Mushasha, ngo baze badutorere uwo Imana yigomewe kandi uw‟isi n‟Ekleziya y‟ubu bikeneye ngo arangure nkuko bikwiye ubutumwa bwa Petero Mweranda mu bumwe bw‟abandi basubirizi b‟Abatumwa no mu rukundo rw‟abo tudasangiye ukwemera.
Bigiriwe i Ngozi, ku wa 27 Ruhuhuma 2013
Kw‟izina ry‟Inama y‟Abepiskopi gatorika b‟i Burundi
Musenyeri Gerevazi Banshimiyubusa
Umwungere wa Diyoseze ya Ngozi akaba
n‟Umuyobozi w‟Inama y‟Abepiskopi Gatolika b‟i Burundi.








